همه ما در زندگی با دنیا و جلوههای رنگارنگ آن سر و کار داریم، از زیبایی ها و لذت ها گرفته تا سختی ها و رن جها. گاهی این سوال برای انسان پیش می آید که هدف از آفرینش دنیا چیست؟ آیا دنیا برای خود ارزش و هدفی دارد یا وسیله ای است برای رسیدن به چیزی بالاتر؟ در حکمت ۴۶۳ از نهج البلاغه، امام علی (ع) جمله ای بسیار کوتاه اما عمیق دارند که میتواند راهنمای خوبی برای پاسخ به این پرسش باشد:
«الدنیا خُلِقَتْ لِغَیْرِها و لم تُخْلَقْ لِنَفْسِها»
دنیا برای غیر خود آفریده شده است و نه برای خودش.
امروز در پارسی دی مقاله ی الدنیا خلقت لغیرها و لم تخلق لنفسها» به چه معناست؟ (ترجمه و شرح حکمت ۴۶۳ ) همراه ما باشید.
همچنین ببینید: داستان خطبه بدون نقطه امام علی، متن خطبه با ترجمه
الدنیا خلقت لغیرها و لم تخلق لنفسها» به چه معناست؟
- آیتی: و فرمود: دنیا برای دیگری آفریده شده، برای خود آفریده نشده است.
- انصاریان: و آن حضرت فرمود: دنیا برای دیگری به وجود آمده نه برای خودش.نیا.
- فیض الاسلام: امام علیه السّلام (در باره دنیا) فرموده است: دنیا براى دیگرى آفریده شده است، و براى خود آفریده نشده است (دنیا راهى است بآخرت که باید آدمى در آن بندگى کند تا پاداش یابد نه آنکه همیشگى باشد که فقط در آن خوش بگذراند).
- مکارم شیرازی: امام(علیه السلام) فرمود: دنیا براى غیرش آفریده شده نه براى خودش. (هدف از آفرینش این جهان، تکامل و آمادگى براى زیستن در جهان آخرت است). مرحوم سید رضى در اینجا سخن مبسوطى دارد که متن و شرح آن ذیلا خواهد آمد.
- شهیدی: [و فرمود:] دنیا را براى جز دنیا آفریده اند نه براى دنیا -و راهگذارى است به جهان فردا-.
حکمت ۴۶۳ نهج البلاغه
امام علی (ع) در یکی از سخنان کوتاه ولی پرمعنای خود میفرمایند:
«الدُّنْیا خُلِقَتْ لِغَیْرِها، وَلَمْ تُخْلَقْ لِنَفْسِها»
یعنی: دنیا برای چیزی غیر از خودش آفریده شده، نه برای خودش.
این جمله به ما یادآوری میکند که دنیا، با تمام زیبایی ها و زرق و برقش، هدف نهایی زندگی ما نیست. بلکه تنها وسیله ای است برای رسیدن به هدفی بالاتر، یعنی زندگی ابدی و معنوی در آخرت.
گاهی ممکن است تعجب کنیم که چرا در بعضی روایت ها دنیا خوب و ارزشمند شمرده شده، و در برخی دیگر نکوهش شده است. پاسخ این است که همه چیز بستگی به نگاه ما به دنیاست. اگر دنیا را هدف بدانیم و همه تلاشمان را فقط برای رسیدن به خوشی های زودگذر آن صرف کنیم، دنیا ناپسند و گمراه کننده میشود. اما اگر از دنیا به عنوان وسیله ای برای شناخت خدا، کمک به دیگران، و ساختن آخرت استفاده کنیم، آنگاه دنیا بسیار ارزشمند و مفید است.
امام علی (ع) در سخن دیگری در خطبه ۸۲ نهج البلاغه میفرمایند:
«کسی که با دنیا بینا شود، دنیا او را بینا میکند؛ و کسی که به دنیا بنگرد (و آن را هدف بداند)، دنیا کورش میکند.»
این یعنی: اگر از دنیا به درستی استفاده کنیم، می توانیم از طریق آن به حقایق برسیم. اما اگر فقط درگیر ظاهر دنیا شویم، حقیقت از چشم ما پنهان میماند.
علامه سید رضی نیز در شرح این سخن میگوید که تفاوت بین «نگاه کردن با دنیا» و «نگاه کردن به دنیا» بسیار عمیق و آموزنده است. نگاه اول، نگاه آگاهانه و هدفدار است؛ اما نگاه دوم، نگاه فریب خورده و سطحی است.
همچنین در خطبه ۲۰۳ نهج البلاغه، امام علی (ع) میفرمایند:
«شما در دنیا امتحان میشوید و برای غیر آن (آخرت) آفریده شده اید.»
قرآن کریم نیز همین معنا را بیان کرده و میفرماید:
«آیا گمان کردید شما را بیهوده آفریدیم و به سوی ما بازگردانده نمیشوید؟»
(سوره مؤمنون، آیه ۱۱۵)
اگر آخرتی در کار نبود، همه این برنامه ها، رنجها، و زحمت ها در دنیا بی معنا میشد. درست مانند نوزادی که در رحم مادر پرورش می یابد. شاید آن نوزاد نداند چرا در تاریکی است و چرا اعضای مختلف بدن دارد، اما وقتی به دنیا میآید، میفهمد که آن دوران، آمادگی برای زندگی بزرگتری بوده است. دنیا هم برای ما چنین حالتی دارد، جایی برای آماده شدن جهت ورود به جهانی بزرگتر و کامل تر.
همچنین ببینید: چرا گنبد حضرت علی (ع) پرچم ندارد؟
شرح و تفسیر ۴۶۳ نهج البلاغه
در جلد هشتم شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، آمده است که امام علی (ع) فرموده اند: «دنیا برای غیر خود آفریده شده، نه برای خودش.» یعنی دنیا هدف نهایی نیست، بلکه وسیله ای است برای رسیدن به جهانی دیگر، جهانی که در آن، نتیجه اعمال انسان روشن میشود. امام (ع) با این سخن، ما را از دلبستن به دنیا باز می دارد و یادآور میشود که زندگی دنیوی تنها مقدم های است برای زندگی حقیقی در آخرت.
ابوالعلاء معری، شاعر عرب، با وجود اینکه برخی او را متهم به بی دینی کرده اند، شعری دارد که دقیقا هم جهت با معنای این سخن امام است. او میگوید: مردم برای ماندگاری و جاودانگی آفریده شده اند، اما کسانی که گمان میکنند انسان برای فنا و نابودی خلق شده، در اشتباه اند. حقیقت این است که انسان ها از دنیای عمل و تلاش، به سرای پاداش یا کیفر منتقل می شوند. این دیدگاه، همان نگاهی است که امام علی (ع) در بیان حکمت آمیز خود ترسیم کرده اند.
شرح ابن میثم بحرانی ( ترجمه محمدی مقدم )
امام علی (ع) فرمودند:
«الدُّنْیَا خُلِقَتْ لِغَیْرِهَا وَ لَمْ تُخْلَقْ لِنَفْسِهَا»
یعنی: دنیا برای چیز دیگری آفریده شده، نه برای خودش.
منظور امام این است که دنیا هدف نهایی نیست، بلکه وسیله ای است برای رسیدن به پاداش و نعمت های بزرگتر در آخرت. دنیا مانند زمینی است که در آن بذر میکاریم تا در جهان دیگر برداشت کنیم. پس نباید هدف ما فقط خوش گذرانی و لذتبردن از ظاهر دنیا باشد، چون این کار نادان هاست. انسان خردمند از دنیا به عنوان یک فرصت استفاده میکند تا خودش را بسازد، نیکی کند، و برای زندگی جاودانه آخرت آماده شود.
همچنین ببینید: صحیفه سجادیه چند دعا دارد؟
نتیجه گیری
با توجه به سخن امام علی (ع) و شرح ها و اشعار مرتبط، میتوان نتیجه گرفت که دنیا هدف نهایی نیست، بلکه وسیله ای برای رسیدن به آخرت است. ارزش دنیا در آن است که میدان عمل، آزمایش و آمادگی برای جهان جاودانه بعدی است. هر کس دنیا را هدف بداند، راه را گم کرده، اما اگر آن را پلی برای تکامل بداند، به رستگاری میرسد.